Kişi öldüğünü ne zaman anlar

Posted by

Kişi öldüğünü ne zaman anlar; cenazesini kimin yıkadığını, kimin kabre kadar geldiğini görür mü?
Ölenin bir kimsenin başına neler geliyor? Öldüğünü ne zaman anlıyor? Ruhun durumu nedir? İşte ahiret yolculuğu…
Ölünün kabri toprakla örtülüp düzlendiği ve insanlar dağılmağa başladıkları zaman, kabrin yanında durup şöyle demeyi sahabiler müstehap görürlerdi:
“Ey falan, La ilahe illallah de.” Bunu üç kere tekrar eder. Sonra yine ölüye hitaben: “Ey falan, Rabbim Allah, dinim İslam, Peygamberim Muhammed (asm)’dir de.” diye telkinde bulunurlar.
Definden sonra telkin vermek meşrudur. Ama yapılması kesinlikle emredilmiş bir iş değildir. Peygamberimiz (asm)’in telkin verdiğine dair bir habere rastlanmamıştır. Ancak ashaptan ve tabiinden yukarıdaki rivayetler gelmiştir.
Ölü, ruhun cesedinden ayrılmasından sonra öldüğünü anlamaktadır. Nitekim hadislerden de anlaşıldığı gibi, ruhun cesetten ayrılması ile nimet ve azap başlamaktadır. Ayrıca ölünün sadece baş tarafı değil bütün vücudunun üstüne tahta, kerpiç veya kamıştan şeylerle örtmek müstehaptır.
Ölüm mutlak yokluk değil, bir halden bir hale geçiş ve bir evden diğer bir eve göçüştür şüphesiz. Bu göçün başlangıcı, dünyada birbirine en sıkı bağlarla bağlı olan, bedenle ruhun birbirinden ayrılmalarıdır. Bu nedenle ruhun bedenden ayrılışı, çıkışı ve bundan sonra ebedi istirahatgahı olan cennet ya da cehenneme varıncaya kadar olan yolculuğu ve bu yolculuk esnasında geçecek olan hadiseler önemlidir.
Ruh bedenden ayrılınca, yani insan ölünce artık biz onun bulunduğu alemde sürdürdüğü hayatı müşahede edemiyoruz. Ama şer’î naslarda haber verilmiş olan her şeye kesin olarak inanıyoruz. Gözlem ve deney sahasından uzak olan, dünyadaki kesif cisimlerin idraki için verilmiş olan duyularımızla idrak edemediğimiz bu fizik ötesi alemde, meydana gelen olayları ve ölümden itibaren insanların başına gelecek şeyleri ancak nakli delillerden öğrenebiliriz. İnsanların bu ebediyet yolculuğu esnasındaki halleri, ayet ve hadislerde yeter derecede izah edilmiştir.
Öyleyse ebediyet yolcularının ilk yola çıkışları olan ruhun bedenden çıkışı ve ölünün cesedi kabre konuluncaya dek başına gelecek hallerden işe başlayarak bu husustaki haberlere bir göz atalım.

Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyrulmaktadır:
“Sizden birinize ölüm geldiği vakit, elçilerimiz (meleklerimiz) onun ruhunu alırlar.  (En’am suresi 61. ayet)
“Allah, nefislerin ölümü zamanında canlarını alır.” (Zümer suresi 42. ayet)
“(Ey Rasûlum, onlara) de ki; sizin canınızı almaya vekil kılınan ölüm meleği (Azrail) canınızı alacak…” (Secde suresi 11. ayet)
Buna göre, ölüm meleği, Allah Teala ve Allah’ın ruhları almakla görevlendirdiği melekler ruhu almaktadırlar. Bu ayetler arasında var gibi görünen zıtlığı ortadan kaldırmak için alimler, hadis-i şeriflere müracaat ederek şöyle bir açıklama getirmişlerdir:
Ölümün gerçek faili Allah Teala’dır. O, hikmeti icabı, ruhları almakla ölüm meleğini (Azrail’i) görevlendirmiştir ve ölüm meleğinin yardımcıları durumunda bir kısım melekler daha bu işte görevlidirler. Buna göre, ölümün başlangıcı olan, ruhun ayaklardan itibaren boğaza kadar çıkarılması işini yukarıdaki birinci ayette işaret olunan ölüm meleğinin yardımcıları yapmakta: gırtlağa gelmiş olan ruhu ise, ayet-i kerimede “Ölüm Meleği” adı verilen “Azrail” almaktadır. Ölümün hakiki faili ve yaratıcısı ise Allah Teala’dır. Böylece yukarıdaki üç ayet, birbirini desteklemekte ve ölüm fiilinin meydana gelişinde rolü olanları beyan etmektedirler. Aralarında hiçbir te’âruz yoktur. (Hasan el-İdvi, el-Hamzavi, Meşariku’l-envar, s. 23. M. Kesteliyye, 1277 h. ve Mısır, 1316.)
Ölüm meleğinin ruhları alışı, Allah’ın izniyledir. Allah’ın izni olmaksızın bir sivrisineğin canını almaya bile güç yetiremez. (Hasan el-İdvi, el-Hamzavi, Meşariku’l-envar, s. 23. M. Kesteliyye, 1277 h. ve Mısır, 1316.) zira meleklerin hür iradeleri olmadığı gibi, emrolunan işleri yapmak için gereken kudreti de kendilerine Allah Teala verir. O’nun emri ve izni olmadan hiçbir şeye güç yetiremezler.
Ölüm meleğinin yardımcıları, rahmet ve azap meleklerindendir. Bir insan vefat edeceği zaman ölüm meleği ile birlikte rahmet ve azap melekleri de hazır olur. Bunların sayılarının dört ya da üç rahmet, üç de azap olmak üzere altı olduğunu bildiren rivayetler vardır. (age.)
Bu melekler eceli gelmiş olan mü’mine güzel surette görünüp rıfk ile yumuşaklıkla muamele ederler. Ve mü’minin ruhuna:
“Çık, ey güzel cesette bulunan doygun ruh. Hamt edici ve Allah’ın rahmetiyle, güzelliklerle müjdelenmiş olarak çık ve Rabbine kavuş.” (Şa’râni, Tezkiretü’l-imam Ebi Abdillah el-Kutubi, s. 17, Kahire, 1310.) diye hitap ederler. Mü’mine verilen bu müjde ve meleklerin güzel görünüşü, kılıçların vuruşundan daha şiddetli olan ölüm acılarını unutturur ve onu sevince gark eder.
Bir hadis-i şerifte ölüm acıları, yünün içinden çekilen dikene teşbih edilerek, dikenin yünden bir şeyler kopardığı gibi, ölümün de mutlaka acılarının olacağına işaret edilmiştir. (Ahmet Faiz, el-Yevmü’l-âhir, s. 83; Gazzâli, Muhammed b. Muhammed, lhya-u Ulûmi’d-Din, IV/447, Mısır, 1939.) Şeddâd b. Evs de (v. 41/661) şöyle demiştir:
“Ölüm mü’mine dünya ve ahiret musibetlerinin en korkuncudur… Eğer ölülerden biri kalkıp da dünyadakilere ölümü haber verseydi, dünyadan faydalanamaz ve hiç bir şeyden lezzet alamazlardı.” (Gazzâli, a.g.e. IV/447; Ahmed Faiz, a.g.e. s. 83.)
Ölümün şiddetini şöyle bir kıyasla daha iyi anlatmak mümkündür: Bizim bir yerimize bir diken batınca, yahut bir uzvumuz kesilince duyduğumuz acı, o anda oradan canın çekilmesi sebebiyledir. Bunu, bütün uzuvlardan canın çekilmesi anındaki duruma kıyaslarsak ölüm acısının ne kadar şiddetli olacağı daha iyi anlaşılır.
Ruh vücudumuzu tedrici olarak terk eder; önce ayaklardan yukarı doğru çekilir, ayaklar soğumağa başlar. Daha sonra ise bacaklar ve daha yukarı kısımlardan çekilir ve gırtlağa gelince artık insanın dünya ile ilgisi kesilir. Dünyayı göremez ve öteki aleme yönelmiş olur. (Gazzâli, a.g.e. IV/445-446; Ahmed Faiz, a.g.e. s. 82.)
Ölüm anında insanın yanına gelen melekler, kafire son derece korkunç bir surette görünerek şöyle hitap ederler:
“Çık, ey habis cesette olan habis ruh. Alçaltılmış olarak ve cehennemle müjdelenmiş olarak çık.” ( Şa’rani, ag.e. s. 17.)
Bu hitap ruhun çıkışına dek sürer.
Lafızlarında bazı faklılıklar olsa da mana yönünden aynı olan rivayetlerde mü’minin ruhunun ölüm meleği tarafından alınır alınmaz hemen yanında bekleyen rahmet meleklerine verileceği ve onlar tarafından yükseltileceği; kafir ve kötü kimselerin ruhlarının ise bekleyen azap meleklerine teslim edileceği ve kendisine gök kapılarının açılmayacağı haber verilmiştir.
Kur’an-ı Kerim’de işaret olunduğu gibi, (Kıyâme suresi 27. ayet) ölüm meleğinin ruhu alışı esnasında hazır bulunan rahmet ve azap melekleri birbirlerine “Bunun ruhunu kim yükseltecek?” diye sorarlar. Ta ki Allah Teala bunlardan birine o kişinin ruhunu almalarını emredinceye dek.  (Abdullah Sirâcuddin., el-İman bi Avalimi’l-Ahire, s. 47, Halep, 1977.) Bu esnada ruh müdrik olarak bakî kaldığından dünya hayatının sona erdiğini ve bedenden ayrıldığım bilir. (Gazzâli, Dürretü’l-Fâhire. v. 311 b; Kıyâme suresi 28 âyeti de bu durumu bildirir.)
Bera’ İbn Âzib’den rivayet edilen bir hadis-i şerifte ruhun cesetten çıkışı ve mezara konuluncaya kadar başından geçen olaylar şöyle anlatılıyor:
“Resûlullah (asm) ile birlikte ensardan bir adamın cenazesine gittik. Kabre vardığımızda mezar henüz kazılmamıştı. Peygamber (asm) oturdu, biz de yanı başına oturduk. Sessiz duruyorduk. Rasûlullah (asm) elindeki bir odun parçasıyla toprağı karıştırıyordu. Birden bire başını kaldırdı ve iki ya da üç kere:
“Kabir azabından Allah’a sığının!” dedi. Ve sonra şöyle buyurdu:
“Mümin kul dünyadan ayrılmak ve ahirete göçmek üzereyken ona semadan yüzleri güneş gibi parlak melekler, cennetten getirdikleri kefen ve kokularla gelip baş ucuna oturur ve şöyle der: ‘Ey iyi ruh, çık ve Allah’ın mağfiretine rızasına kavuş,’ (Fecr suresi 27-28 ayetlerinde bu hitap dile getirilmiştir.) Kabın ağzından suyun aktığı gibi ruhu çıkar ve onu ölüm meleği alır. Hazır olan melekler, göz açıp kapayıncaya kadar bir zaman içerisinde mü’minin ruhunu ölüm meleğinin elinden alıp, getirdikleri kefen ve güzel kokular içine koyarlar ki, ondan çıkan miskten daha güzel bir koku yeryüzüne yayılır. O ruhu hemen yükseltirler. Rastladıkları her melaike topluluğu bu hoş kokunun ne olduğunu sorarlar. Mü’minin güzel kokulu ruhunu yükselten melekler de onun dünyadaki en güzel isimleriyle falan oğlu falan diye söylerler. Ta ki, dünya semasına varınca gök kapılarının kendisine açılmasını isterler. Gök kapıları açılır ve yükselirken ta yedinci kat semaya kadar her semada bulunanlar onu daha sonraki en yakın semaya dek uğurlarlar. Böylece yedinci kat semaya gelince Allah Teala:
‘Kulumun kitabını (dünyada işlemiş olduğu iyi amelleri) İlliyyûn’a, yani Levh-i Mahfuz’un bir kıtasına yazın ve onu yeryüzüne iade edin. Ben Azîmuşşân onları topraktan yarattım. Yine toprağa çevireciğim ve ikinci defa ondan çıkaracağım.’ buyurur ve melekler ruhu yeryüzüne indirirler. Ceset kabre girdikten sonra da ruh cesede iade olunur…” (Ahmed b. Hanbel, Mûsned, IV/287-288; IV/295-29; Rodosizâde, Ahvâl-i Âlem-I Berzah, v. 51 a-51 b; Hasan el Idvi, a.g.e. s. 36-37; M. Kesteliyye, 1277 h; Abdullah Sirâcuddin. a.g.e. s. 48-49; Sübki, Şifaü’s-Sikam, s. 166-167, Bulak. 1318 h.)
Diğer bir rivayette ise mü’minin ruhunun çıkışı yağdan kıl çekmeye teşbih edilmiş ve çıkar çıkmaz hazır bulunan rahmet melekleri tarafından İlliyyûn’a götürüleceği haber verilmiştir. (Şa’râni a.g.e. s. 18; Hasan el-Idvi, a.g.e. s. 9, Mısır, 1316.)
Şa’ranî’nin “Muhtasaru’t-Tezkire” de naklettiğine göre, İmam Gazzalî’de “Keşfu Ulûmi’l-Âhire” adlı eserinde yukarıdaki Berâ’ İbn Âzib hadisindekine yakın bir ifade ile ruhun yedi kat semaya yükseltilişini ve Allah Tealanın huzuruna çıkarılışını anlatmaktadır. Gazzâlî’nin anlatılışında her gök kapısının açılışında, mü’minin iyi amellerinden bir ya da bir kaçının melekler tarafından medh için zikredileceği de vardır. (Şa’rânî a.g.e. s. 19;Hasan el-Idvi, a.g.e. s.l7, Mısır, 1316 h.)
Dahhâk’tan (v. 105/723), “(Ölüm korkusundan) Ayaklar birbirine dolaştığında” âyeti  (Kıyâme suresi 29. ayet) için “İnsanlar bedenini teçhiz ederken melekler de ruhunu teçhiz ederler.” dediği rivayet edilmiştir. (Suyûtî, Şerhüs-Sudûr. v. 26 b; v. 1.66 b.)    Ebû Hureyre (v. 57/676) nin Rasûlullah (asm)’den rivayet ettiği isnadı hasen bir hadis-i şerifte, mü’minin ruhunun rahmet melekleri tarafından semâya yükseltileceği ve orada mü’minlerin ruhlarının yanına götürüleceği haber verilmektedir. Mü’minler, yeni gelen ruh sebebiyle çok sevinecekler ve ona hemen dünyadakileri “Falan ne yaptı? Filanın durumu nasıl?…” gibi sorularla sormaya başlayacaklar. O esnada onlara: “Arkadaşınızı bırakın istirahat etsin. Çünkü o şiddetli bir geçitte idi.” denir. Sonra yine sorularına devam ederler. Sorulanlardan bazıları için: “O öldü. Size gelmedi mi?” deyince: “Ateşe götürüldü.” derler.
Kâfir öldüğü zaman ruhundan çok kötü bir koku yayılır ve ruhu kâfirlerin ruhlarının yanma getirilir. (Nesâi, Sünen, Cenâiz, 9, IV/8-9; Suyuti Büşra’1-Keib Bi Likâi’l-Habib, v. 144 b; Suyûtî, Şerhüs-Sudûr, v. 37 a.) Ebu Hureyre, kendisinden sahih bir senetle nakledilen sözünde de, mü’minin ruhunun semâya yükseltileceğini ve orada mü’minlerin ruhlarının gelip kendisine dünyadaki tanıdıklarını soracaklarını söylemiştir. (Suyûtî,Büşra’l-Keib, v. 144 b.)
İstanbul surları dibinde medfun olan Ebû Eyyûb el-Ensarî (v. 51/671) de mü’minin ruhunun yükseltilişini anlatırken, rahmet ehlinin kendisini karşılayarak dünyadakileri soracaklarını haber vermektedir. (Şa’rani, a.g.e. s. 18.)
Meşhur hadis ravisi Vehb b. Münebbih (v. 110/728), mü’minlerin ruhlarının gelen mü’mini karşıladıkları ve dünyadan haber sordukları, bu makamın yedinci kat semâda Allah tarafından mü’minlerin ruhları için yaratılmış parlak bir yer olduğunu belirtmiştir. (Aynı eser, aynı yer.)
Yine hadis-i şeriflerde ifade edildiğine göre, kâfir ve günahkâr olanların ölümü anında melekler kendilerine korkunç bir surette görünecek, kendisini azapla müjdeleyecek ve ıslak yünden dikenli demirin çıkarıldığı gibi, zorla ve azap ederek ruhlarım alacak.(Abdullah Sirâcuddin, a.g.e. s. 50.)
Bu esnada imansızlar çok şiddetli azap ve korku içinde olacak. Ölüm meleği çıkardığı ruhu, yanında cehennemden getirdikleri bir ateş parçasıyla bekleyen azap meleklerine teslim edecek. O esnada kâfirin ruhundan çıkan pis koku her tarafa yayılacak. Azap melekleri bu ruhu, dünya semâsına götürüp kapıların açılmasını istedikleri zaman gök kapılan açılmayacak ve ruhu Siccin’e, emsali ruhların yanına götürülüp yaptığı kötülükler oraya yazıldıktan sonra ruh, kabre konan cesedine iade olunur. (İbn Mâce, Sünen, Zühd, 31, II/1423-1424; Ahmed b. Hanbel, Müsned, II/364-365; VI/140; İskilipli Atıf Hoca, Mir’âtü’l-lslâm, s. 180-181; İst. Tarihsiz, (Frenk Mukallitliği ve İslam Adlı eserin sonunda); Abdullah Sirâcuddin, a.g.e. s. 50.)
Kur’an-ı Kerim’de bunların hali şu şekilde dile getirilmiştir:
“Âyetlerimizi yalanlayanlar ve onlara iman etmeyi kibirlerine yediremeyenler (var ya), onlara gök kapıları açılmaz (ruhları göğe yükselmez) ve deve iğnenin deliğinden geçinceye kadar (yani hiç bir zaman) cennete giremezler. İşte biz, günahkârlara (müşriklere) böyle ceza veririz.” (Araf suresi 40. ayet)
Bu konuda mü’min ve kâfirin hallerini anlatan haberler pek çoktur. Burada Ebu Hureyre’den Müslim’in (v. 261/874) rivayet ettiği hadis-i şerifi de zikrederek konuyu noktalayalım. Ebu Hureyre (ra), Rasûlullah (asm) in şöyle buyurduğunu söylemiştir:
“Mü’minin ruhu çıktığı zaman, onu iki melek karşılayıp alırlar ve yükseklere götürürler.”
Râvi Hammâd (v. 167/783), müteakiben güzel kokusunu ve miski zikretti, demiştir. Daha sonra Peygamberimiz (asm):
“Ve semâ halkı: ‘Arz (yeryüzü) tarafından hoş ve güzel bir ruh geldi. Allah sana ve (dünyada iken) imar edegeldiğin cesedine salât eylesin.’ derler. Müteakiben Aziz ve Celil olan Rabbine götürülür. Sonra: ‘Bunu ecelin sonuna (yani Sidretü’l-Müntehâ’ya) götürün’ buyrulur. Kafire gelince; onun ruhu çıktığı zaman sema ehli, yeryüzü tarafından pis kokulu habise bir ruh geldi, derler. Onu ecelin sonuna (yani Siccîn’e götürün, denilir.”
Ebu Hureyre: “Rasûlullah (asm), hemen üzerinde bulunan ince örtüyü burnuna götürdü de şöylece kapattı.” dedi. (Müslim, Sahih, Cennet, 17, IV/2202.)
Mü’minin ruhunun burada anlatılan hallerle karşılaşmasının, yıkanıp kefenleninceye kadar sürdüğü ve cesedi kefenlenirken, ruhun da birlikte kefene gireceği bildirilmiştir. (Hasan el-Idvî, a.g.e. s. 34, M. Kesteliyye, 1277 h.)
Diğer bir rivayette ise, yıkanması esnasında cesedi seyrettiği haber verilmektedir. (age., s. 37.) Bazı rivayetlerde ise kabre konuluncaya ve üzerine toprak atılıncaya dek bir meleğin elinde cesede yapılan muameleyi seyredeceği ve daha sonra kabre konan cesedine döneceği haber verilmiştir ki, (age., s. 38.) bunların hepsi de mümkün şeylerdir. Çünkü zaman izafidir ve bize göre çok kısa bir zaman hududu içerisinde, Allah’ın mü’minin ruhuna bir çok olayı yaşatması mümkündür.
Kafir ve günahkar olanlar ise, cesetlerine yapılan muameleyi içinde bulundukları azap durumu ve hasretleri sebebiyle bilemezler. Onlar, kendi başlarına gelecek olanla meşguldürler. (Şa’rani, a.g.e. s. 20.)

Not : Alıntıdır
(Süleyman TOPRAK, Ölüm ve Ötesi)
Haber Tarihi: 06 Ekim 2017 Yeni Akit gazetesi internet sayfası

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir